Veel informatie vindt u op de websites www.allesoveraardwarmte.nl en www.rijnmondaardwarmte.nl.

Wat is geothermie?

Geothermie (of: aardwarmte) is een lokale en duurzame warmte uit de (onder)grond. Deze kan goed worden gebruikt voor de verwarming van woningen, kantoren, kassen en industrie. Het van nature aanwezige warme water in de ondergrond wordt opgepompt en nadat de warmte eruit is gehaald, wordt het weer teruggepompt. Alleen de warmte wordt dus gebruikt. Er wordt verder geen materiaal weggehaald uit de ondergrond.

Wat houdt de opsporingsvergunning voor Rotterdam-BAR in?

ENGIE (en Shell Geothermie) hebben medio januari 2021  een opsporingsvergunning verkregen voor het gebied dat wordt omschreven als ‘Rotterdam-BAR’ of ‘Rotterdam-7’  Het betreft de gemeenten Barendrecht, Albrandswaard en Ridderkerk alsmede de gemeenten Hoeksche Waard, Maassluis, Nissewaard, Rotterdam, Schiedam, Vlaardingen en Zwijndrecht.

Voor opsporing en winning van warmte dieper dan 500 meter is een vergunning nodig van de overheid (ministerie van EZK). De Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) - een dienst van EZK - houdt toezicht op de veiligheid voor mens en milieu bij de winning van aardwarmte

De nu verleende vergunning houdt in dat ENGIE en Shell Geothermie op zoek gaan naar geschikte plekken binnen het zoekgebied ‘Rotterdam-BAR’. Daarvoor krijgen ze in totaal een periode van drie jaar. Op basis van deze vergunning mag er dus nog niet worden geboord en ‘gewonnen’. De opsporingsvergunning is alleen bedoeld om specifieke plekken op te sporen waar winning in de toekomst mogelijk is.

Het verloopt het traject verder aangaande eventuele boor- en winningsvergunningen?

Medio januari 2021 is er een vergunning afgegeven door het ministerie van Economische Zaken voor een onderzoek door de partijen ENGIE en Shell Geothermie naar een geschikte proefboorlocatie. Zodra een locatie gevonden is, wordt door de partijen een vergunning aangevraagd bij hetzelfde ministerie voor het mogen boren. De winning van aardwarmte vergt daarna nog een volgende vergunning.

Alle vergunningen liggen te zijner tijd voor de inwoners ter inzage. Hiervoor gelden wettelijke termijnen. Hierover en bij elke stap zal de gemeente inwoners tijdig informeren. Het afgeven van een vergunning is echter de bevoegdheid van het ministerie van EZK, de dienst Staatstoezicht op de Mijnen. Vanwege de vele benodigde vergunningen gaat het hele traject tenminste drie jaar duren en dat alleen als er ook een geschikte proefboorlocatie is gevonden.

Waarom wordt er gezocht naar aardwarmte?

De gemeente staat positief tegenover initiatieven voor het opsporen en winnen van aardwarmte.  Een belangrijk onderdeel van de energietransitie is namelijk het verduurzamen van de warmtevoorziening. In de regio is sprake van een groot aanbod aan restwarmte afkomstig uit de industrie van de Rotterdamse haven. Dit kan verder aangevuld worden met warmte uit de ondergrond.

Geothermie (aardwarmte) is bovendien een bewezen goed duurzaam en natuurlijk alternatief voor aardgas voor het verwarmen van huizen, kantoren, fabrieken en bedrijfspanden. Omdat er niets aan de ondergrond wordt onttrokken of toegevoegd, gelden de risico’s zoals we die kennen bij aardgas niet. De gewonnen warmte uit geothermie kan geleverd worden via de bestaande of nog aan te leggen warmtenetten.

Kan ik een aardwarmteproject tegenhouden?

De provincie Zuid-Holland adviseert samen met andere partijen over de vergunning om aardwarmte te mogen opsporen én om aardwarmte te mogen winnen. De provincie vraagt advies aan de gemeente. Het is mogelijk om bezwaar te maken bij de gemeente: de Omgevingswet geeft inwoners de mogelijkheid tot inspraak. Inwoners hebben alleen inspraak op het bovengrondse gedeelte van een aardwarmte-installatie.

Zijn er alternatieven voor aardwarmte?

Aardwarmte wordt beschouwd als midden temperatuur warmte. Alternatieven zijn restwarmte uit de industrie of afvalverbranding. Dit is veelal hoge temperatuur warmte. Daarnaast elektrische energie of warmte uit biomassa of energie uit wind en zon. Lage temperatuur warmte is te genereren via grondwarmte- of luchtwarmtepompen, en uit oppervlaktewater, riolering of drinkwaterleidingen (aquathermie).

Wat zijn de kosten van aardwarmte?

De warmtewet bepaalt dat aardwarmte niet duurder mag zijn dan verwarming met aardgas. De kosten van aardwarmte zijn stabiel en voorspelbaar; de grootste kostenpost is de voorbereiding en aanleg van het systeem. Die kosten zijn eenmalig. De kosten van verwarming met aardwarmte zijn gelijk of lager dan van verwarming met aardgas.

Hoe duurzaam is aardwarmte?

Geothermie wordt gezien als een van de schoonste en goedkopere bronnen van duurzame warmte.

Hoe werkt aardwarmte?

Bij aardwarmtewinning wordt warm water uit de ondergrond opgepompt. Het opgepompte water blijft in een gesloten circuit, via warmtewisselaars wordt de warmte overgedragen op leidingwater dat wordt vervoerd met het warmtenet. Als de warmte uit de aardwarmte is overgedragen via een warmtewisselaar wordt het direct weer teruggevoerd naar de ondergrond. Via een verdeelstation wordt het verwarmde leidingwater naar woningen en gebouwen vervoerd en wordt het afgekoelde water weer teruggevoerd naar de aardwarmte-installatie. Een woning of bedrijf wordt op het warmtenet aangesloten via een ontvangststation  (ook wel warmte-unit genoemd) in het huis of gebouw.

Hoe word ik als omwonende betrokken bij een aardwarmteproject?

Als gemeente betrekken wij onze inwoners via de op te stellen wijkplannen. De komende jaren worden voor elke wijk plannen ontwikkeld voor de overstap naar meer duurzame energiebronnen. Lees er meer over op de webpagina 'Hoe gaat de overstap naar aardgasvrij?'

Van idee of plan tot de start van de aardwarmtewinning zijn vijf fases te herkennen: verkennen (1), opsporen (2), voorbereiden (3), winnen (4) en afsluiten (5).

Het vertrekpunt van een aardwarmteproject is seismisch onderzoek waaruit blijkt dat er aardwarmte in de ondergrond zit. De ontwikkelaar laat uitgebreide geologische berekeningen uitvoeren die meer details geven over de exacte locatie en een mogelijke locatie voor de winning. Met overheden, het energiebedrijf en de warmte-afnemers maakt de ontwikkelaar afspraken over de warmtelevering. Daarna worden vergunningen aangevraagd. Als de vergunningen zijn afgegeven, kan het boren van de putten starten, gevolgd door het testen van de installatie. Uit de testen moet blijken hoeveel water, met welke druk en welke temperatuur kan worden opgepompt. Deze gegevens komen in het winningsplan. Met de goedkeuring van het winningsplan kan de aardwarmtewinning van start gaan.

Hoe word ik over een aantal jaar aangesloten op aardwarmte?

Om aardwarmte te benutten moet er in de buurt een warmtenet zijn. Dit is een leidingnet dat het warme water van de winningslocatie naar de afnemers brengt en het afgekoelde water terugvoert naar de winningslocatie. Een woning of bedrijf wordt op het warmtenet aangesloten via een ontvangststation, een kastje met een warmtewisselaar in het gebouw of de woning.

Een warmtenet is vergelijkbaar met centrale verwarming op het niveau van een wijk, bedrijventerrein of zelfs een hele stad. In plaats van zelf water te verwarmen met een cv-ketel komt er warm water vanuit de warmteleiding via het aansluitpunt in het pand. Aardwarmte wordt geleverd via een warmtenet, dit betekent dat de gebouwen een aansluiting krijgen op een warmtenet. Soms zijn aanpassingen aan de warmteafgifte apparatuur (leidingen, radiatoren) nodig. Mogelijk is het nodig om het gebouw te isoleren om het geschikt te maken voor een warmtenet met aardwarmte met een temperatuur tussen de 55 en 75 graden).

Wat zijn de gevolgen van aardwarmte voor het milieu?

Bodemverzakking

Bij aardwarmtewinning wordt water opgepompt en weer teruggevoerd naar dezelfde ondergrondse aardlaag, iets verderop. Er gaat dus nauwelijks iets bij of af in de ondergrond. Mede hierdoor is de kans op verzakkingen in de bodem vrijwel uitgesloten.

Trillingen

Bij het seismische onderzoek worden trillingen opgewekt die licht voelbaar zijn. Volgens de huidige wetenschappelijke inzichten is het effect van de trillingen door aardwarmtewinning verwaarloosbaar. Deze trillingen staan niet in verhouding tot trillingen die afgelopen jaren zijn opgetreden als gevolg van gaswinning.

Aardbevingen

Het gevaar voor aardbevingen als gevolg van aardwarmtewinning is echter minimaal. Zo wordt, in tegenstelling tot de gasvelden in Nederland, geen volume onttrokken aan de ondergrond. Het water dat uit het reservoir wordt gepompt, wordt aan de andere kant meteen weer geïnjecteerd. Het volumeverschil is op deze manier minimaal. Omdat er kleine drukverschillen ontstaan kan dit effect hebben op aardlagen. Daarom geldt de wettelijke verplichting dat aardwarmte-operators niet nabij een ondergrondse breukzone mogen injecteren of produceren. Sommige gebieden zijn uit voorzorg uitgesloten voor aardwarmtewinning. Dat zijn gebieden waar zich aardbevingen hebben voorgedaan.

Afkoeling van de ondergrond

Na verloop van jaren kan de temperatuur in het ondergrondse reservoir enkele graden afkoelen, maar hoogstwaarschijnlijk heeft dit geen gevolgen voor het ondergrondse milieu.

Lekkages

Met het transport van water vanuit de ondergrond komen ook natuurlijk aanwezige chemische stoffen naar boven waarbij andere aardlagen worden gepasseerd. Daarom is het winnen van aardwarmte in grondwaterwingebieden niet toegestaan. Daarom is het van belang dat de putten zo robuust (sterk en veilig) mogelijk zijn. Het ontwerp van de putten de laatste jaren sterk verbeterd, omdat de sector continu werkt aan verbetering van het putontwerp. De nieuwe putten hebben onder andere dubbelwandige buizen met epoxy-beschermlaag en een monitoringsysteem.

Radioactief zand

Met het water mee wordt ook enig zand mee naar boven gevoerd. Dit zand is van nature zeer licht radioactief. Het zand wordt afgevangen met filters en door een gespecialiseerd bedrijf verwerkt.

Gassen

Met het water uit de ondergrond kan ook een kleine hoeveelheid gassen mee naar boven komen. Op locaties waar dit het geval is, wordt het gas opgevangen, gebruikt of afgefakkeld.