Feiten of leugens

Voor wie het nieuws volgt, zijn het verwarrende tijden. Al was het alleen maar omdat veel nieuws helemaal geen nieuws blijkt te zijn. Nieuwe media als Facebook en Twitter worden handig gebruikt om hele en halve onwaarheden razendsnel te verspreiden. Een gerucht wordt zo al snel een feit, met de nuance als voornaamste slachtoffer. Opvallend daarbij is dat wanneer deze onwaarheid wordt ontmaskerd, dat vervolgens vaak ook niet wordt gelooft. De verwarring lijkt dan compleet.

Een soortgelijk gevoel bekroop mij afgelopen weekend, na de inauguratie van de nieuwe president van de Verenigde Staten van Amerika. Een land overigens, waarvan de naam de lading steeds minder lijkt te dekken. Ik ken de leugen (een onware mededeling met het doel te misleiden) en de feiten (gebeurtenis waarvan de werkelijkheid vaststaat). De betekenis van deze woorden is redelijk onomstreden en in betekenis staan ze redelijk robuust tegenover elkaar. Iets is immers een feit of een leugen. Allebei kan niet, een middenweg lijkt onmogelijk.

Tot dit weekend dan, toen de term ‘alternatieve feiten’ uit het Trumpiaanse vocabulaire de Atlantische Oceaan kwam overwaaien en het onverenigbare leek samen te smeden: een onware mededeling waarvan de werkelijkheid vaststaat. Dat klinkt als een beetje zwanger.

Gisteren hoorde ik de hoofdredacteur van het NOS-journaal uitleggen dat een leugen pas bewezen is wanneer ook zeker is dat de persoon in kwestie opzettelijk onwaarheden verteld. Zolang het journaal dat niet zeker weet is het dus geen leugen, hoe onwaar de beweringen ook zijn en worden tegengesproken door de werkelijkheid.

Dan gaat het kennelijk over de vraag hoe de boodschapper die werkelijkheid beleeft. Als president Trump in de werkelijkheid leeft dat heel Pennsylvania Avenue vol stond met aanhangers, is dat  kennelijk zijn beeld van de werkelijkheid. En zo lang wij niet in zijn hoofd kunnen kijken of hij doelbewust onwaarheden verteld, liegt hij dus ook niet. Ik geef toe, hier moest ik even op kauwen.

Ik herinnerde mij ineens een vrij diepgaande discussie die ik een paar jaar geleden had met een familielid van ver overzee. Hij trachtte mij te overtuigen van zijn feiten. En ik vervolgens hem van de mijne. Zijn werkelijkheid tegenover de mijne; tamelijk zinloos en langs elkaar heen. Zenden en niet ontvangen. Totdat we gezamenlijk de conclusie trokken dat de werkelijkheid geen feit is, maar een mening. En als je die mening van elkaar ook respecteert, het ineens een stuk gezelliger wordt. Voor onszelf, maar zeker voor de rest van het gezelschap.

En dan gaat het dus ineens om meningen, die kunnen en mogen verschillen. Iets wat we kunnen accepteren en respecteren. En het overtuigen gebeurt op basis van argumenten en niet met schelden op Twitter of Facebook. Met dat besef is de werkelijkheid ineens een stuk minder ingewikkeld, ook in Albrandswaard.