Toespraak burgemeester Wagner herdenking 4 mei 2017

Dit item is verlopen op 05-06-2017.

Toespraak van waarnemend burgemeester Hans Wagner tijdens de herdenkingsbijeenkomst in de Dorpskerk in Poortugaal op 4 mei 2017.

Dames en heren, jongens en meisjes,

Fijn dat er velen van u hier aanwezig zijn ondanks de vakantieperiode. En goed dat er ook weer veel jonge mensen onder ons zijn. Vanavond herdenken wij speciaal de slachtoffers uit onze gemeente Albrandswaard, uit de dorpen Poortugaal en Rhoon. Dat doen we hier in de Dorpskerk van Poortugaal en tegelijkertijd in de Dorpskerk van Rhoon.

We herdenken de slachtoffers van de razzia’s, waarbij een groot aantal mannen gedwongen werd om in Duitsland te werken. Mannen die niet meer terugkeerden naar hun gezinnen, families en vrienden. We herdenken de slachtoffers van het bombardement op 10 februari 1941 in Poortugaal. En we herdenken de 7 onschuldigen die zonder enige vorm van proces zijn geëxecuteerd na de ongelukkige dood van een Duitse soldaat bij het Sluisje in Rhoon.

Oorlog betekent totale ontwrichting van de samenleving. Mensen komen voor onmogelijke keuzes te staan. Dat gold toen, in de Tweede Wereldoorlog, maar geldt ook nu nog in de hedendaagse oorlogsgebieden.

Nagenoeg elk gezin werd destijds door het oorlogsgeweld geraakt en de overlevering van die gebeurtenissen raakt ons nog steeds. Dat hebben wij - de leden van het comité Herdenking Gevallenen Albrandswaard, kort 4 mei comité, - ook dit jaar weer ervaren tijdens de lessen die we aan de groepen 8 in onze gemeente mochten geven. Nog steeds neemt de jongste generatie ons tijdens deze lessen mee in de overleverde geschiedenis van hun eigen familie. In de verhalen gehoord van hun grootouders, groottantes en grootooms.

In de lessen worden foto’s getoond van toen en dit jaar hebben we ook beelden verwerkt van hoe het er nu uitziet. Dat heeft een enorme impact. Je fietst opeens niet meer gewoon over de Van Poest Clementlaan, de Werkersdijk, langs de Hofhoek of onder de A15 door richting Rotterdam. Het zijn nu allemaal plaatsen geworden met een historische betekenis. Dat is bij de jonge generatie in de lessen het geval maar ik kan u uit eigen ervaring vertellen dat dit eveneens voor de oudere generatie geldt. Zelf kijk ik opeens ook anders uit het raam van mijn werkkamer aan de Hofhoek. Ook de ontmoetingen en de gesprekken tussen generaties helpen ons allen verder het gebeurde beter te begrijpen en te kunnen plaatsen. Het blijft bijzonder en zeer aangrijpend om nog steeds inwoners van onze gemeente tegen te komen die de verschrikkingen van de nazi-heerschappij hebben overleefd. Sommigen zijn ondanks onvoorstelbare ontberingen levend uit concentratiekampen gekomen en aan een nagenoeg zekere dood ontsnapt.

Leidraad bij de lessen op de basisscholen is altijd het thema van het nationaal 4 en 5 mei comité: ‘Geef vrijheid door’. Het comité heeft rond dit thema ook subthema’s om vanuit een bepaalde invalshoek naar vrijheid te kijken. Eén ervan luidt ‘Vrijheid is van alle generaties’. In dat kader past heel mooi dat basisschool De Parel dit jaar het Indië monument hier in Poortugaal heeft geadopteerd.

‘Vrijheid’. Misschien wel het belangrijkste wat we hebben. Vrijheid vormt de basis voor dat wat wij geluk noemen en waar ieder mens op de wereld naar op zoek is. Dat gold ook voor Anne Frank; haar verhaal kwam in de lessen uitvoerig aan bod. In haar wereldberoemde dagboek is te lezen hoe belangrijk het was dat Anne werd opgenomen in ons land. Werd geaccepteerd door de buurtkinderen en zij - totdat de Duitsers ook ons land bezetten - in vrijheid en onbevangenheid kon leven. Anne Frank stierf 72 jaar geleden op 15 jarige leeftijd in het concentratiekamp Bergen-Belsen.

Het verhaal van Anne werd op 20 april in de Dorpskerk in Rhoon op bijzondere wijze vertolkt door het Christelijk Kamerkoor Maassluis tijdens de uitvoering van het oratorium Annelies. Genoemd naar de officiële voornamen van Anne: Annelies Marie. Indrukwekkend en indringend om het bekende verhaal van Anne ‘mee te maken’ in muziekvorm, gelardeerd met foto’s uit de archieven van Annes vader en het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie. Het maakt eens te meer duidelijk dat vrijheid iets is waar we zorgvuldig mee om moeten gaan.

Vrijheid betekent dat we na moeten denken eer wij iets menen te moeten zeggen. Nadenken over wat dat voor de vrijheid van een ander zou kunnen betekenen. Wat het met de ander doet. De vrijheid van een ander moeten we minstens zo koesteren als onze eigen vrijheid. We moeten ons allen veilig kunnen voelen. Daarom is het belangrijk terug te blijven kijken en de verhalen zoals die van Anne maar ook die van onze ouders en grootouders en van vele anderen te blijven vertellen en met die kennis de toekomst tegemoet te treden. Waakzaam te blijven voor het kwaad dat helaas nog veel te vaak in de mensen schuilt.

Afgelopen dagen waren mijn vrouw en ik kort in Berlijn. Voor ons een stad met veel herinneringen. We hebben er samen bijna tien jaar gewoond, gewerkt en geleefd; voor, tijdens en na de val van de muur. Het is ook de stad die als geen andere symbool staat voor de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog maar ook voor de strijd voor vrijheid en veiligheid. Overal staan gedenkstenen. Beroemd is het immense Holocaust monument. Maar wat op mij ook altijd indruk maakt, zijn de vele kleine monumenten. Zo staan op een eenvoudig bord op de drukke Wittenbergplatz in het centrum van het voormalige West-Berlijn de namen van de vele concentratiekampen. Om deze nimmer te vergeten. Ik word er midden in het drukke stadsgedruis nog steeds heel stil van. Berlijn is ook de stad van de Muur: Het symbool van de Koude Oorlog. Meer dan 25 jaar lang werd daar geschoten op mensen die enkel op zoek waren naar vrijheid, bijvoorbeeld om hun familie in dezelfde stad te mogen bezoeken. Vrijheid en onvrijheid waren in Berlijn decennialang slechts meters van elkaar verwijderd. Die paar meter betekenden echter voor mensen uit oost en west een wereld van verschil. De val van de Muur nog geen 30 jaar geleden bracht daar gelukkig een eind aan, maar nog steeds zijn de gevolgen goed te voelen.

Dames en heren, jongens en meisjes,
De Tweede Wereldoorlog had binnen en buiten Europa een gruwelijke impact. De gehele wereld was direct of indirect betrokken bij deze oorlog. Vanavond delen we het verdriet van de nabestaanden van diegenen die de bevrijding van 72 jaar geleden in 1945, in Poortugaal en Rhoon, in Nederland, Nederlands Indië, het Verre Oosten of waar ook ter wereld, niet mochten meemaken. Vanavond herdenken wij alle Nederlandse burgers en militairen die sinds de Tweede Wereldoorlog tot en met vandaag, waar ook ter wereld, zijn omgekomen in oorlogssituaties en bij vredesmissies. Het mag niet zo zijn dat al deze mannen en vrouwen voor niets zijn gestorven. En dat zeg ik met een reden. Wij leven weliswaar nog steeds in vrijheid, maar het oorlogsgeweld is dichtbij. 72 jaar na de bevrijding is er nog steeds oorlog in het Midden-Oosten, onder andere in Syrië en Irak. Is er oorlog in grote delen van Afrika. En is er weer dreiging van oorlog in Korea.

Veel mensen zijn op de vlucht. Duizenden, tienduizenden. Afschuwelijk zijn de beelden van de afgelopen weken; van de mensen die gestikt zijn bij een gifgasaanval in Syrië. Het is dan ook belangrijk om te beseffen hoe kwetsbaar en hoe kostbaar onze vrijheid is. Het was daarom mooi om mee te maken dat de jongens en meisjes in de 4 mei lessen dat op hun manier weten te verwoorden en te verbeelden.

Jongens en meisjes, ik ben bijzonder blij dat jullie er zijn. Jullie hebben hard gewerkt en de mooie tekeningen gemaakt die we hier vanavond kunnen bekijken. Jullie hebben gedichten geschreven waarvan er straks ook een paar worden voorgelezen. Maar het allerbelangrijkste: jullie spelen de hoofdrol in het doorgeven van de vrijheid en jullie zijn de generatie van de toekomst die moet blijven uitdragen dat dit nooit meer mag gebeuren.

Dames en heren, jongens en meisjes
Wij kennen allemaal wel familieleden en nabestaanden van mensen die zijn omgekomen in de Tweede Wereldoorlog of daarna, tijdens oorlogssituaties of bij vredesmissies.Zij hebben het deze dagen extra zwaar en hebben daarom onze steun hard nodig. Een herdenking als deze draagt daaraan bij. Het besef dat wij niet vergeten en dat velen naast hen staan.

Laten we ook denken aan de vele vrouwen en mannen die momenteel worden uitgezonden op missies om te proberen de vrede in diverse landen te herstellen. De achterblijvende familieleden verkeren constant in angst en in het ongewisse over de goede terugkeer van hun dierbaren. Ook zij hebben onze steun nodig.

Het is belangrijk, noodzakelijk zelfs, dat we beseffen dat velen - ook nu nog - wereldwijd strijd voeren voor vrijheid, dat vrijheid niet vanzelfsprekend is, dat de prijs voor vrijheid nog steeds veel te hoog is. En bovenal moeten we beseffen én koesteren dat wij - in tegenstelling tot velen op onze wereld - in vrijheid kunnen leven.

Zo meteen zijn we twee minuten stil, daarna leggen we ter nagedachtenis aan onze gevallenen de kransen en bloemstukken.

2 minuten ter nagedachtenis aan diegenen die hun leven lieten voor onze vrijheid.
2 minuten om hen nooit te vergeten,
2 minuten om stil te staan bij de pijn van alle dag bij de nabestaanden,
2 minuten om te concluderen: dat dit nooit meer mag gebeuren.
2 minuten om te overwegen wat vrijheid van ons vraagt en hoe kostbaar deze is.

Want vrij zijn doe je nooit alleen, maar altijd samen.
Vrijheid is van alle generaties.
Vrijheid geef je door!